ภาษาไททรงดำเป็นภาษาที่เก่าแก่มายาวนาน เป็นภาษาที่ฟังแล้วไพเราะหู คุยกันแล้วดูสนุกสนาน ภาษาไททรงดำจึงไม่ใช่แค่คำพูด แต่เป็นสัญลักษณ์ของความเป็นตัวตน ความภูมิใจในรากเหง้าที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุคน แต่ปัจจุบันเด็กยุคใหม่ก็ไม่ค่อยมีใครพูดภาษาไททรงดำแล้ว
ในช่วงเวลาที่พวกเราเหมู่ดินทางไปเยือนหมู่บ้านไผ่หูช้างแห่งนี้ได้สัมผัสคำพูดภาษาที่เป็นกันเอง และอบอุ่น พวกลุงป้า น้าอาก็ได้พูดภาษาไททรงดำให้เราได้ฟัง ภาษาลาวโซ่งหรือไททรงดำจะคล้ายๆกับภาษาเหนือรวมกับอีสาน ดูเป็นเอกลักษณ์ที่ว่าจะเหนือก็ไม่ใช่อีสานก็ไม่เชิง เมื่อเข้าไปในชุมชนก็จะพบกับป้าหวิน-ปิยวรรณ สุขเกษม อดีตครูเกษียณ ได้พูดภาษาไททรงดำให้พวกเราได้ฟังแล้วจะคอยยกตัวอย่างคำต่างๆให้ฟังอย่างเช่น อ้าย เรียก พ่อ เอม เรียก แม่ อ้ายเฒ่า เอมเฒ่า ปูย่า ตายาย แล้วก็มีพี่เอิร์ธ- ธีรภัทร แก้วสมนึก ครูที่เป็นลูกหลานในไททรงดำ ก็คอยพูดบอกว่าคำไหนเรียกว่า เช่น โมงนึง 7โมง จอย มาช่วยกัน ซุ่ย ผลัก แทะ กิน/กัด แอะอุ้ย เจ็บ จ้าวข้าว หุ้งข้าว กระบวง ช้อน เบิ้งฮาย ดูไม่ดี ทั้งป้าหวินและพี่เอิร์ธต่างพูดว่า ถ้าจะให้สอนพูดเป็นประโยคเลยคงไม่ได้ เพราะว่า คำพูดอ่านออกเสียงยากสำหรับคนทั่วๆไป จะพูดไม่ค่อยได้ถ้าไม่เรียนรู้คำพื้นฐานหรือพวกสระ พยัญชนะก่อน
หลังจากที่นั่งพูดคุยเสร็จแล้ว ป้าหวินพาพวกเราไปนั่งหัดอ่านภาษาของไททรงดำ และหัดเขียนภาษาของไททรงดำ มีรูปภาพให้ระบายสีด้วย เหมือนได้ย้อนกลับไปในวัยเด็กอีกครั้ง หลังจากที่หัดเขียน หัดอ่านเสร็จ ป้าหวินพาพวกเราไปชมและร่วมรำโซ่งอย่างอ่อนช้อย สง่างาม ถือว่าเป็นกลุ่มหนึ่งที่รักษารากเหง้าวัฒนธรรมได้อย่างน่าชื่นชมและภาคภูมิใจเป็นอย่างมาก เป็นสิ่งที่บอกเล่าเรื่องราวได้ชัดเจนว่าชาวไททรงดำยังคงรักษาภูมิปัญญา ภาษา การแต่งกายและประเพณีเอาไว้อย่างมั่นคง หลังจากนั้น ป้าหวิน พาพวกเรามาที่ศูนย์วัฒนธรรมไททรงดำ ไผ่หูช้าง มานั่งพูดคุยแลกเปลี่ยนความรู้กัน และหยิบสมุดให้ลองเขียน ลองอ่านตาม และให้ดูสมุดข่อย ที่จาลึกภาษาไททรงดำ พอลองเขียนลองอ่านเสร็จก็ได้เล่นเกมปริศนาคำทาย ซึ่งพอได้เล่นเกมปริศนาคำทายทำให้รู้ว่า ภาษาไททรงดำเป็นภาษาที่น่าจดจำน่าเรียนรู้มากๆ ถึงแม้จะเข้าใจยากไปหน่อย แต่เราก็ตั้งใจและพยายามที่จะเรียนรู้ พยายามจำคำที่ป้าหวินและพี่่เอิร์ธสอนให้ได้ ระหว่างวันที่นั่งพัก ก็จะมีพี่เอิร์ธคอยแนะนำคำพูดแต่ละอย่าง สอนหลายคำ แต่เราก็จำมาไม่หมดเพราะแต่ละคำที่จะพูดค่อนข้างยาก ถ้าหากว่่านำมาพูดเองก็อาจจะผิดเพี้ยนเป็นคำอื่นได้เลย
เมื่อสิ้นสุดกิจกรรมในศูนย์วัฒนธรรมฯ พวกเราได้ร่วม พิธีแปงขวัญ ซึ่งเป็นพิธีเรียกขวัญตามความเชื่อของชาวไทยทรงดำ ขณะทำพิธี ผู้ประกอบพิธีจะพูดเป็นภาษาไททรงดำ เพื่อเรียกขวัญให้กลับมาหาเจ้าของ
ประสบการณ์ครั้งนี้ไม่เพียงได้เรียนรู้ภาษาเก่าแก่หนึ่งภาษา แต่ยังได้สัมผัสถึง “เอกลักษณ์ของคนไททรงดำ” ที่ยังไม่เลือนหายไปตามกาลเวลา ทำให้พวกเราได้เรียนรู้ในหลาย ๆ เรื่อง ไม่ใช่แค่ในเรื่องของภาษาแต่ยังได้ฝึกใช้ความคิดไปกับการเล่นเกมปริศนาคำทาย หรือว่าพิธีกรรมต่างๆ ยังได้เรียนรู้เกี่ยวกับการใช้ชีวิตของผู้คนไททรงดำอีกด้วย
