ผมมีโอกาสไปศึกษาวัฒนธรรมไททรงดำที่ บ้านไผ่หูช้าง จังงหวัดนครปฐม โดยเฉพาะเรื่องผ้าและลวดลายอันทรงคุณค่า ก่อนออกเดินทาง ผมได้ค้นคว้าวิทยานิพนธ์เกี่ยวกับไทยทรงดำในพื้นที่นี้ และประสานงานกับ ป้าหวิน – ปิยะวรรณ สุขเกษม อายุ 67 ปี เป็นอดีตครูของโรงเรียนวัดไผ่หูช้าง เป็นผู้ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ศูนย์ดูแลวัฒนธรรมไททรงดำ
การเดินทางครั้งนี้เต็มไปด้วยอุปสรรคมากมาย ตั้งแต่เช้ามืดที่มีหยาดฝนร่วงโปรยลงมา จนถึงช่วงที่เดินทางมาถึงบ้านเพื่อนที่ร่วมเดินทางไปด้วยกัน และในที่สุดก็ได้ถึงบ้านป้าหวิน มีคนในชุมชนมารอตอนรับประมาณ10คนด้วยความอบอุ่น ทุกคนยิ้มแย้ม ทักทาย และดูแลพวกเราเหมือนคนในครอบครัว
เมื่อไปถึงศูนย์วัฒนธรรมฯ ซึ่งตั้งอยู่ภายในโรงเรียนวัดไผ่หูช้าง ผมได้เห็นสิ่งของเครื่องใช้ เครื่องแต่งกาย และพิธีกรรมของชาวไททรงดำที่ป้าหวินได้รวบรวมไว้จากที่ผมได้เคยศึกษาวิทยานิพนธ์อิทธิพลของความเชื่อประเพณี และพิธีกรรมของชาวไทยโซ่ง ของเรณู เหมือนจันทร์เชย 2541 แต่ละชิ้นล้วนเป็นเหมือนการบอกเล่าจากอดีต ถ่ายทอดมาจนถึงรุ่นใหม่ รากเหง้าและวิถีชีวิตผ่านผืนผ้าและของใช้เรียบง่ายในทุกวัน
ผมมีโอกาสได้สัมภาษณ์ ป้าปานอม – ปานอม รอดเจริญพันธุ์ อายุ 67 ปี ช่างทอผ้าไทยทรงดำ ป้าปานอมให้ความรู้เรื่องการทอผ้าอย่างเต็มใจ พร้อมเล่าเรื่องด้วยรอยยิ้มและเสียงหัวเราะที่อบอุ่น จากการพูดคุย ผมได้รู้ว่าผ้าซิ่นไทยทรงดำ หนึ่งผืนประกอบด้วยสามส่วน หัวซิ่น ตัวซิ่น และตีนซิ่น ซึ่งตีนซิ่นต้องทอต่างหากตามธรรมเนียมโบราณ หากสามีเสียชีวิตภรรยาจะต้องเลาะตีนซิ่นออก เพื่อไว้ทุกข์เป็นเวลาหนึ่งปีก่อนจะนำกลับมาใช้ได้อีกครั้ง การย้อมผ้าด้วยต้นคราม ก็เป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมา ต้องเก็บต้นครามก่อนฟ้าสาง เพื่อให้สีครามเข้มและติดทน
ผืนผ้าแต่ละผืนจึงไม่ใช่เพียงสิ่งทอ แต่เป็นชีวิต เป็นเวลา และเป็นความศรัทธา ของคนทอระหว่างอยู่ในชุมชน ผมได้เห็นพิธีกรรมและการใช้ชีวิตของชาวไททรงดำที่เรียบง่ายแต่เปี่ยมด้วยความหมาย บางช่วงเต็มไปด้วยรอยยิ้ม บางช่วงเงียบสงบและศักดิ์สิทธิ์ในระหว่างพิธี ทุกอย่างสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อ ความเคารพ และความรักในรากเหง้าของตนเอง พวกเรายังได้บันทึกภาพและถ่ายทำไว้เป็นหลักฐานของการเรียนรู้ครั้งนี้
ประสบการณ์ครั้งนี้ไม่เพียงให้ความรู้เรื่องผ้า แต่ยังทำให้รู้ว่า ผ้าหนึ่งผืน คือเรื่องราวของหนึ่งหมู่บ้าน ผ้าหนึ่งผืนที่ผมสนใจนั้น เริ่มจากเพียง เส้นด้ายเล็ก ๆ ที่ถูกทอด้วยหัวใจของผู้คน ตั้งแต่เก็บต้นครามที่ปลูกในบ้าน เก็บตอนเช้า ที่ย้อมและทอด้วยความอดทน ไปจนถึงรอยยิ้มของผู้ที่ทอ
จากวันนั้นจนถึงวันนี้ ผมรู้ว่าตัวเองได้รับความรู้มากมายผมได้รับประสบการณ์ และเรื่องราวระหว่างทางที่ไม่มีใครลอกเลียนได้ ได้รับทั้งความสุข ความอบอุ่น และความทรงจำที่ไม่มีวันเลือนเหนือสิ่งอื่นใด ผมได้สัมผัสถึงหัวใจของคนไททรงดำ หัวใจที่รักในวัฒนธรรมของตนเอง รักษารากเหง้า และส่งต่อเป็นสายธารแห่งการเรียนรู้จากรุ่นสู่รุ่นสำหรับ
ผมแล้ว ไผ่หูช้างไม่ใช่แค่สถานที่ให้ความรู้ แต่เป็นครอบครัวที่ผมสามารถกลับไปหาได้เสมอไม่ว่าจะในฐานะผู้เรียนรู้ หรือในฐานะคนที่หลงรักเส้นด้ายแห่งวัฒนธรรมนี้ไปตลอดกาล
ผลงานนักศึกษา : นาย พิชัย หุ่นบำรุง 6621522006
อ้างอิง
ปิยะวรรณ สุขเกษม,การสัมภาษณ์เชิงบุคคล, 27 กันยายน 2568
ปานอม รอดเจริญพันธุ์, การสัมภาษณ์เชิงบุคคลและ,27 กันยายน 2568
เรณู เหมือนจันทร์เชย, 2541. การศึกษาอิทธิพลของความเชื่อประเพณี และพิธีกรรมของชาวไทยโซ่ง
