พาเดินเข้าซอยเล็ก ๆ ไปทำความรู้จักรสชาติ เรื่องราว และคนทำขนมที่ยังรักษาสูตรเดิมเอาไว้
“บางครั้ง สิ่งที่ซ่อนอยู่ในซอยเล็ก ๆ อาจไม่ใช่แค่ร้านขนม แต่คือความทรงจำของผู้คนหลายรุ่นที่ยังมีชีวิตอยู่ผ่านรสชาติเดิม”
ก่อนหน้านี้ เราเคยคิดว่าชุมชนกุฎีจีนจะเป็นชุมชนขนาดใหญ่ แต่เมื่อไปถึงจริง ทางเข้าเป็นเพียงซอยเล็ก ๆ บ้านเรือนตั้งอยู่ติดกันอย่างค่อนข้างแออัด ทว่ากลับมีบรรยากาศอบอุ่นและเป็นกันเองอย่างประหลาด ระหว่างทางยังพบเห็นนักท่องเที่ยวต่างชาติจำนวนไม่น้อย ทั้งที่เราเป็นคนไทยเองแทบไม่เคยรู้จักชุมชนแห่งนี้มาก่อน
กุฎีจีนเป็นชุมชนเก่าแก่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งธนบุรี มีประวัติความเป็นมายาวนานมาตั้งแต่สมัยกรุงธนบุรี และเป็นพื้นที่ที่ผู้คนหลากหลายเชื้อชาติ ทั้งไทย จีน มอญ ญวน และไทยเชื้อสายโปรตุเกส ใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันมานานหลายร้อยปี
”ความหลากหลายทางวัฒนธรรมนี้เองที่ทำให้กุฎีจีนกลายเป็นจุดหมายของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม“
ร้านป้าอำพรรณ ขนมโบราณที่ไม่ได้มีแค่ขนมฝรั่งกุฎีจีน
เดินสำรวจไปเรื่อย ๆ เราได้พบกับ ร้านป้าอำพรรณ ร้านขนมเล็ก ๆที่ขายทั้งขนมฝรั่งกุฎีจีน ก๊วยตัส ขนมกุสลัง และขนมปับสัพแยก หลายชื่อเป็นขนมที่เราไม่เคยเห็นและไม่เคยได้ยินมาก่อน จึงเลือกซื้อขนมฝรั่งกุฎีจีนกับก๊วยตัสมาลองชิม
“ขนมฝรั่งกุฎีจีน” มีหน้าตาคล้ายขนมไข่ แต่กัดคำแรกแล้วสัมผัสได้ถึง ความกรอบนอกนุ่มใน ด้านบนโรยด้วยลูกเกดที่ช่วยเพิ่มรสหวานอมเปรี้ยว ทำให้รสชาติโดยรวมไม่เลี่ยนจนเกินไป
ส่วน “สัพแยก” แม้ชื่อจะฟังดูแปลก แต่เมื่อได้ลองชิมแล้วก็พอจะเข้าใจได้ทันทีว่า นี่คือกะหรี่ปั๊บในแบบที่คุ้นเคย เพียงแต่มีชื่อเรียกและเรื่องราวเป็นของตัวเอง
ขนมที่เราชอบที่สุดกลับเป็น “ก๊วยตัส” ซึ่งให้ความรู้สึกคล้ายพายสับปะรด มีทั้งความหวานและรสเปรี้ยวบาง ๆ ที่ช่วยตัดกันได้อย่างลงตัว เป็นรสชาติเรียบง่ายแต่กลมกล่อมจนเผลอหยิบกินต่อโดยไม่รู้ตัว
ระหว่างพูดคุย ป้าอำพรรณเล่าให้ฟังว่า ในชุมชนแห่งนี้ยังมี “ขนมหน้านวล” ขนมโบราณที่แทบจะสูญหายไปแล้ว เหลือเพียงร้านเดียวที่ยังทำอยู่ หากหมดคนรุ่นนี้ไป ก็อาจไม่มีใครสานต่ออีกแล้ว
ประโยคสั้น ๆ นั้นทำให้รู้สึกใจหาย เพราะขนมหนึ่งชนิดอาจไม่ได้หายไปเพียงรสชาติ แต่อาจพาเรื่องราวของผู้คนและชุมชนหายไปพร้อมกันด้วย
ร้านหลานแม่เป้า เบื้องหลังขนมที่สืบต่อกันมากว่า 5 รุ่น
จากร้านป้าอำพรรณ เราเดินต่อจนพบกับ ร้านหลานแม่เป้า ร้านที่ทำและส่งขนมฝรั่งกุฎีจีนไปจำหน่ายยังที่อื่น รวมถึงส่งให้ร้านป้าอำพรรณด้วย เจ้าของร้านเป็นทายาทรุ่นที่ 5 ของครอบครัวที่ทำขนมชนิดนี้ต่อกันมา และสูตรขนมก็ถูกส่งต่อมานานกว่า 200 ปี
เครื่องตีแป้งดูทันสมัยไม่ต่างจากอุปกรณ์ในโรงงานเบเกอรี่ทั่วไป แต่เมื่อถึงขั้นตอนการหยอดแป้งลงพิมพ์ ภาพตรงหน้ากลับยังคงเป็นงานฝีมือแบบเดิม แป้งถูกหยอดลงไปทีละหลุมด้วยแรงงานคนล้วน ๆ อย่างใจเย็นและพิถีพิถัน
สิ่งที่ทำให้ประหลาดใจที่สุดคือ ขนมฝรั่งกุฎีจีนยังคงอบด้วย เตาถ่าน เจ้าของร้านบอกว่าเตาถ่านช่วยรักษาเนื้อสัมผัสแบบต้นฉบับและเอกลักษณ์ของขนมเอาไว้ ในความเป็นจริง เตาถ่านร้อนมากจนยืนอยู่ใกล้ ๆ ไม่กี่นาทีก็รู้สึกแสบจมูก ฝุ่นแป้งลอยคละคลุ้งไปทั่ว และทำให้เราอดคิดไม่ได้ว่า คนในร้านต้องผ่านความร้อนและความเหน็ดเหนื่อยมากเพียงใด กว่าจะได้ขนมออกมาหนึ่งถาด
“แม้เครื่องมือบางอย่างจะทันสมัยขึ้น แต่หัวใจสำคัญของการทำขนมยังอยู่ที่มือคน“
วันนั้นเราเดินออกจากซอยแคบ ๆ ด้วยความรู้สึกขอบคุณ ขอบคุณที่ยังมีคนทำขนมชนิดนี้อยู่ และขอบคุณที่ขนมชิ้นเล็ก ๆ ซึ่งคนไทยหลายคนอาจไม่เคยรู้จัก ยังคงไม่หายไปไหน
“บางทีเสน่ห์ของขนมฝรั่งกุฎีจีนอาจไม่ได้อยู่ที่รสชาติหวานหอมเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การได้รู้ว่า ทุกคำที่เรากินเข้าไปมีทั้งประวัติศาสตร์ ความทรงจำ และความตั้งใจของผู้คนหลายรุ่นซ่อนอยู่”
ถ้ามีโอกาส ลองเดินทางไปชุมชนกุฎีจีนด้วยตัวเอง แล้วปล่อยให้ขนมชิ้นเล็ก ๆ ช่วยเล่าเรื่องราวของชุมชนเก่าแก่แห่งนี้ให้ฟัง
เรื่อง : สุชาวดี แสนศรี
