คนใกล้ตัวของเรา มักจะนิยามตัวเรานั้นเป็นนักสังเกต เรามักจะแยกความแตกต่างระหว่าง มนุษย์ต่างจังหวัด และ มนุษย์ในเมืองหลวง หรือ มนุษย์วัยต่าง ด้วยความที่เราอยากจะรู้พฤติกรรมของมนุษย์รอบตัวเรานั้น มันมีความแตกต่างกันอย่างไร หรือ เหมือนกับตัวเราอย่างไร เรานั้นมักจะจ้องมอง แอบมอง หรือสังเกตุด้วยการมองอยู่เสมอและ ในยุคที่เราทุกคนมีกล้องอยู่ในมือ เพียงสะบัดข้อมือยกสมาร์ตโฟนขึ้นมา กดชัตเตอร์เพียงเสี้ยววินาที แล้วแต่งแต้มด้วยฟิลเตอร์สำเร็จรูป เราก็จะได้ภาพถ่ายที่สวยงามพร้อมแชร์ลงโซเชียลมีเดียทันที
แต่ในอีกซีกโลกหนึ่งของศิลปะ ยังมีช่างภาพกลุ่มหนึ่งที่มองคำว่า “ภาพถ่าย” ต่างออกไป สำหรับพวกเขา ภาพถ่ายหนึ่งใบไม่ใช่แค่การบันทึกแสงในเวลา 1/125 วินาที แต่เป็นบทสรุปของการเดินทาง การบ่มเพาะประสบการณ์ และการยอม “จำนนต่อเวลา” เพื่อให้ได้มาซึ่งผลงานศิลปะระดับมาสเตอร์พีซที่แท้จริง เราอยากจะพาทุกคนไปสัมผัสเบื้องหลังเลนส์ของช่างภาพสาย Fine Art และ Documentary ที่ต้องใช้ความมานะอดทนระดับสูง ว่าภาพที่ดึงดูดสายตาเรานั้น ถูกถักทอขึ้นมาจากองค์ประกอบอะไรบ้าง
การจะก้าวข้ามการเป็นแค่คนกดชัตเตอร์ ไปสู่การเป็นศิลปินผู้บันทึกกาลเวลา ช่างภาพเหล่านี้ต้องมีองค์ประกอบภายในที่สั่งสมมาอย่างเข้มข้น ด้วย ความมานะอดทนที่ผ่านการคำนวณความอดทนของช่างภาพระดับศิลปินไม่ใช่การนั่งรอไปเรื่อย ๆ อย่างไร้จุดหมาย แต่เป็นความอดทนอย่างมีวิสัยทัศน์ พวกเขาอาจต้องปีนขึ้นไปบนยอดเขาสูงท่ามกลางอุณหภูมิติดลบ นั่งกางเต็นท์รอคอย แสงสุดท้าย ของวัน หรือรอให้สัตว์ป่าเดินผ่านมาในมุมที่สถาปัตยกรรมแห่งธรรมชาติลงตัวพอดี การนั่งรอเป็นวัน เป็นสัปดาห์ หรือเป็นเดือน เพื่อแลกกับแสงที่ถูกต้องเพียง 5 นาที คือบททดสอบความมานะอันสูงสุด
นอกจากนั้นแล้วประสบการณ์คือสิ่งที่ซื้อไม่ได้ด้วยเงิน และไม่มีเทคโนโลยี AI ไหนเลียนแบบได้ ช่างภาพที่ผ่านโลกมาอย่างยาวนานจะมีความเข้าใจในธรรมชาติ อารมณ์คน และทิศทางของแสงอย่างทะลุปรุโปร่ง พวกเขารู้ว่าเมฆแบบไหนกำลังจะนำพาแสงสีทองมา รู้ว่าจังหวะการเคลื่อนไหวของมนุษย์ในอีก 2 วินาทีข้างหน้าจะเป็นอย่างไร ประสบการณ์นี้เองที่เปลี่ยน “ความบังเอิญ” ให้กลายเป็น “ความตั้งใจที่สมบูรณ์แบบ”
สำหรับช่างภาพสารคดีหรือภาพพอร์ตเทรตเชิงศิลปะ (Fine Art Portrait) ภาพถ่ายที่ดีไม่ได้เกิดจากการเดินเข้าไปแล้วกดถ่ายทันที แต่เกิดจากการใช้เวลาใช้ชีวิตร่วมกับผู้คน ช่างภาพระดับโลกบางคนใช้เวลาเป็นเดือน ๆ ในการนั่งคุย กินข้าว และสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจ จนกระทั่งผู้คนเหล่านั้น “ลืม” ว่ามีกล้องตั้งอยู่ วินาทีที่ความอึดอัดหายไป นั่นคือตอนที่ภาพถ่ายเริ่มเล่าเรื่องราวที่แท้จริง
“กล้องถ่ายภาพคือเครื่องมือที่สอนให้คนเรา รู้จักมองโลกโดยไม่ต้องมีกล้อง และเวลาคือสิ่งเดียวที่ทำให้มุมมองนั้นคมชัดขึ้น”
เมื่อเรามองภาพถ่ายขาวดำที่มีเกรน (Grain) ละเอียดงดงาม หรือภาพถ่ายสถาปัตยกรรมที่เส้นสายและแสงเงาตัดกันอย่างประณีตสะดุดตา สิ่งที่ทำให้ภาพนั้นมีมูลค่าสูงลิ่วในแกลเลอรี ไม่ใช่ความละเอียดของกล้องราคาแพง แต่คือ “ต้นทุนทางเวลาและชีวิต” ของช่างภาพ และ กระบวนการคิดก่อนกด การวางองค์ประกอบภาพ (Composition) ที่เฉียบคม ซึ่งกลั่นกรองมาจากหนังสือหลายร้อยเล่ม และภาพถ่ายนับแสนใบที่พวกเขาเคยดูและเคยล้มเหลวคุณค่าของภาพเปรียบเหมือนงานศิลปะ ที่มุมมองของแต่ละคนมอง
เราอยากชวนให้คุณลองสวมวิญญาณของช่างภาพผู้มานะอดทนดูสักครั้ง ในวันหยุดสุดสัปดาห์นี้ ลองวางสมาร์ตโฟนลงชั่วคราว แล้วใช้ดวงตาของคุณจับจ้องไปยังแสงแดดที่ตกกระทบมุมตึก หรือรอยยิ้มของคนข้าง ๆ โดยไม่ต้องรีบร้อนบันทึกมันลงในโลกออนไลน์
ลองปล่อยให้ “เวลา” ได้ทำหน้าที่บ่มเพาะประสบการณ์ชีวิตของคุณ เพราะบางครั้ง… ภาพถ่ายที่ดีที่สุด อาจไม่ได้อยู่บนการ์ดความจำของกล้อง แสตนด์อยู่ในใจของคุณชั่วนิรันดร์ ผ่านเลนส์ที่ชื่อว่า “ความทรงจำที่ประณีต” ครับ
